انواع قتل

انواع قتل

فهرست مطالب

در قانون مجازات اسلامی، انواع مختلفی از قتل نام برده شده و مجازات هر یک مشخص گردیده است. یکی از مهمترین انواع قتل، قتل عمد است.

 

قتل چیست؟

در قانون مجازات اسلامی، قانون‌گذار تعریفی رسمی و صریحی از قتل ارائه نداده است. به‌جای آن، تعریف قتل را به عرف و رویه قضایی واگذار کرده است. قتل به معنای سلب غیرمشروع حیات یک انسان زنده توسط انسان دیگر است. این سلب حیات ممکن است با انگیزه و قصد قبلی انجام گیرد یا بدون چنین انگیزه و قصدی اتفاق بیفتد.

قتل می‌تواند با انگیزه‌های مختلفی مثل انتقام، تصادف، مشاجرات و منازعات و… واقع شود؛ بنابراین، قانون مجازات اسلامی تعریف مشخص و دقیقی از قتل نداده و آن را به تشخیص عرف و محاکم قضایی واگذار کرده است.

 

انواع قتل

 

انواع قتل در قانون مجازات اسلامی

در قانون مجازات اسلامی، انواع مختلفی از قتل نام‌برده ‌شده و مجازات هر یک مشخص گردیده است که شامل:

 

1.    قتل عمد

در قتل عمد، قاتل باید قصد و عمد در انجام عمل داشته باشد. وی باید آگاهی داشته باشد که این عمل جرم است و همچنین در زمان ارتکاب باید اختیار و اراده داشته باشد.

قانون مجازات اسلامی سه حالت را برای قتل عمد در نظر گرفته است:

  1. 1. فرد نیت و قصد کشتن فرد دیگری را دارد، صرف‌نظر از اینکه عمل او کشنده باشد یا نباشد، مانند فرو کردن چاقو در قفسه سینه دیگری.
  2. 2. فرد نیت و قصد کشتن فرد دیگری را ندارد، اما عمل او کشنده است، مانند پرتاب چاقو.
  3. 3. فرد نیت و قصد کشتن فرد دیگری را ندارد و عمل کشنده هم انجام نداده، اما به دلیل حالت ویژه قربانی (مانند کهولت سن، صغر سن، بیماری و…) که فرد (قاتل) نیز از آن حالت ویژه آگاه است، قتل صورت می‌گیرد.

مجازات قتل عمد قصاص نفس (اعدام) است که در صورت رضایت اولیای دم، به عفو با دیه یا عفو بدون دیه تغییر می‌کند.

2.    قتل شبه‌عمد

 

در قانون مجازات اسلامی، قتل شبه‌عمد یکی دیگر از انواع قتل است. این نوع قتل تا حدودی شبیه به قتل عمد است، از این ‌جهت که فرد دارای اراده و اختیار است، اما در این حالت، قاتل قصد و نیتی برای کشتن فرد دیگری نداشته و عمل او از روی بی‌احتیاطی و بی‌مبالاتی بوده است.

به‌عبارت‌دیگر، در قتل شبه‌عمد، قاتل اگرچه قصد کشتن نداشته، اما به دلیل بی‌توجهی و بی‌مسئولیتی در انجام عملی که منجر به مرگ فرد دیگری شده، مسئول شناخته می‌شود. مجازات قتل شبه‌عمد در قانون مجازات اسلامی، پرداخت دیه یا حبس است. یک نمونه بارز از قتل شبه‌عمد، قتل در تصادفات رانندگی است، جایی که راننده بدون قصد قبلی، به علت بی‌احتیاطی یا بی‌توجهی موجب مرگ فرد دیگری می‌شود.

3.    قتل خطای محض

 

در این نوع قتل، نه قصد انجام عمل کشتن و نه قصد وقوع مرگ وجود دارد. یعنی قاتل نه قصد کشتن را داشته و نه قصد نتیجه؛ یعنی وقوع مرگ را.

مثالی از قتل خطای محض می‌تواند این باشد که فردی در حالت خواب، هیپنوتیزم یا بیهوشی، مرتکب عملی شود که منجر به مرگ فرد دیگری گردد. یا مثلاً فردی با قصد شکار، تیری پرتاب کند؛ اما به شخص دیگری بخورد و موجب مرگ وی شود.

در قتل خطای محض، مجازات پرداخت دیه از سوی عاقله (به ترتیب ارث: پدر، پدربزرگ، فرزند پسر، برادر، عمو، دایی) است.

لازم به ذکر است اگر فردی ادعا کند در ارتکاب قتل تحت اکراه بوده (به این کار مجبور شده)، فردی که تحت اکراه واقع شده به قصاص نفس و فرد اکراه‌کننده به حبس ابد محکوم می‌گردد. البته اگر قاتل در این مورد صغیر (کودک) یا مجنون (دیوانه) باشد، احکام متفاوتی اعمال می‌شود.

در مورد افراد صغیر و مجانین، اگر کسی به‌وسیلهٔ آن‌ها عمل قتل را انجام دهد، چون این افراد قوهٔ تمییز و تشخیص ندارند، همان شخصی که آن‌ها را وادار به انجام عمل کشنده نموده است، قصاص می‌شود.

 

مفهوم قتل در دفاع از دیگران

 

4.    قتل در دفاع مشروع

در این حالت، شرایطی وجود دارد که فرد در مقام دفاع از جان، مال، ناموس و سایر حقوق خود یا دیگران، اقدام به عملی می‌کند که آن خطر را از خود یا دیگران دفع کند. اما در نتیجه این عمل، شخصی که حمله کرده است، فوت می‌کند. موارد قتل در شرایط مشروع در ماده 156 قانون مجازات اسلامی آمده است.

بر اساس این ماده، هرگاه فردی در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز یا خطر فعلی یا قریب‌الوقوع، با رعایت مراحل دفاع مرتکب رفتاری شود که طبق قانون جرم محسوب می‌شود، در صورت اجتماع شرایط زیر مجازات نمی‌شود:

الف) رفتار ارتکابی برای دفع تجاوز یا خطر ضرورت داشته باشد.

ب) دفاع مستند به قرائن معقول یا خوف عقلایی باشد.

پ) خطر و تجاوز به سبب اقدام آگاهانه یا تجاوز خود فرد و دفاع دیگری صورت نگرفته باشد.

ت) توسل به قوای دولتی بدون فوت وقت عملاً ممکن نباشد یا مداخله آنان در دفع تجاوز و خطر موثر واقع نشود.

در صورت احراز این شرایط، قاتل مجازات نمی‌شود و قتل در دفاع مشروع محسوب می‌گردد.

 

5.   قتل در مقام دفاع از دیگران

گاهی اوقات، قتل در دفاع از دیگران رخ می‌دهد. در این موارد، قتل در صورتی موجه است که شرایط زیر برقرار باشد:

  1. 1. دفاع شونده از نزدیکان دفاع‌کننده باشد.
  2. 2. مسئولیت دفاع از او برعهده دفاع‌کننده باشد.
  3. 3. دفاع شونده نتواند از خود دفاع کند.
  4. 4. دفاع شونده از دیگران تقاضای کمک کند یا در شرایطی باشد که امکان کمک‌گرفتن از دیگران را نداشته باشد.

لازم به ذکر است که درصورتی‌که قتل در دفاع از دیگران به‌صورت مشروع رخ‌داده باشد، دیه نیز ساقط می‌شود. در مواردی که شخص بخواهد از خود در برابر مجنون (دیوانه) دفاع کند، در این صورت دیه از بیت‌المال پرداخت می‌گردد. در چنین مواردی که قتل در مقام دفاع از دیگران صورت‌ گرفته و شرایط قانونی آن محقق شده باشد، قاتل مجازات نمی‌شود و قتل در دفاع از دیگران محسوب می‌گردد.

 

مشاوره با وکیل در پرونده قتل

قتل یکی از جدی‌ترین جرائم قانونی است که انواع مختلفی در قانون مجازات اسلامی تعریف شده است. در مواجهه با اتهام قتل، استفاده از وکیل بسیار حائز اهمیت است. وکیل می‌تواند در انواع مختلف قتل از جمله قتل عمد، قتل شبه‌عمد، قتل خطای محض، قتل در دفاع مشروع و قتل در دفاع از دیگران نقش مهمی ایفا کند. وی باید با دقت بررسی کند که کدام دسته از قتل در پرونده موکل وی مطرح است و سپس متناسب با آن، استراتژی دفاعی را تدوین نماید.

در موارد قتل عمد که مجازات آن قصاص نفس (اعدام) است، وکیل باید تلاش کند تا با استناد به شرایط خاص موکل و جلب رضایت اولیای دم، حکم قصاص به عفو با دیه یا عفو بدون دیه تغییر یابد. همچنین وی ممکن است استدلال کند که فعل ارتکابی موکل در زمره قتل شبه‌عمد قرار دارد که مجازات آن پرداخت دیه یا حبس است. برای مشاوره با شماره ۰۹۱۲۱۵۷۴۲۹۷ تماس بگیرید.

دکتر رضا عبدالمحمد
دکتر رضا عبدالمحمد

وکیل پایه یک دادگستری به شماره پروانه ٢٨٣٥٦
عضو اتحادیه بین المللی وکلای دادگستری(IBA)

مقالات مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج × 1 =

آخرین مطالب