اعتراض به تقسیط مهریه توسط زوج

مهریه یکی از حقوق مالی زوجه است که به موجب عقد نکاح به وی تعلق می گیرد. زوجه می تواند هر زمان که بخواهد مهریه خود را مطالبه کند، حتی بدون اینکه قصد طلاق داشته باشد. در مقابل، زوج مکلف به پرداخت مهریه است. اما گاهی اوقات، شرایط اقتصادی به گونه ای رقم می خورد که پرداخت یکجای مهریه برای زوج دشوار یا غیرممکن می شود. در چنین شرایطی، قانونگذار راهکاری به نام قسط بندی مهریه پیش بینی کرده است. با این حال، تقسیط مهریه همیشه مورد رضایت زوج نیست و ممکن است وی به میزان اقساط تعیین شده یا شرایط پرداخت آن اعتراض داشته باشد. در این مقاله، به بررسی جامع موضوع اعتراض به رای مهریه در قسمت قسط بندی مهریه می پردازیم و تمامی جوانب حقوقی آن را مورد بررسی قرار می دهیم.

مفهوم مهریه و نحوه مطالبه آن

تعریف مهریه و انواع آن

مطابق ماده 1082 قانون مدنی، به محض وقوع عقد نکاح، زن مالک مهر می شود و می تواند هر نوع تصرفی که مالک می تواند در اموال خود انجام دهد در مهریه خود انجام دهد. مهریه می تواند وجه نقد، سکه، طلا، ملک یا هر مال دیگری باشد که ارزش اقتصادی داشته باشد. مهریه بر دو نوع است: عندالمطالبه و عندالاستطاعه. در مهریه عندالمطالبه، زن هر زمان که بخواهد می تواند مهریه خود را مطالبه کند و مرد مکلف به پرداخت فوری آن است. اما در مهریه عندالاستطاعه، پرداخت مهریه منوط به استطاعت مالی زوج است و زوجه در صورتی می تواند مهریه خود را مطالبه کند که زوج توانایی مالی پرداخت آن را داشته باشد.

شرایط و روش های مطالبه مهریه

زوجه برای مطالبه مهریه خود می تواند از دو طریق اقدام کند: اجرا گذاشتن مهریه از طریق اجرای ثبت و یا تقدیم دادخواست به دادگاه خانواده. اگر مهریه وجه نقد یا در حکم نقد مانند سکه باشد، زوجه می تواند از طریق اجرای ثبت اقدام کند. در این روش، زوجه به دفترخانه محل ثبت عقد مراجعه کرده و تقاضای صدور اجرائیه می کند. پس از صدور اجرائیه، زوج مکلف به پرداخت مهریه است و در صورت عدم پرداخت، اموال وی از طریق اجرای ثبت توقیف و به فروش می رسد تا مهریه زوجه پرداخت شود.

اما اگر مهریه از نوع دیگری باشد، مانند ملک یا زمین، زوجه باید به دادگاه خانواده دادخواست مطالبه مهریه تقدیم کند. پس از رسیدگی به پرونده و صدور حکم قطعی، زوجه می تواند از طریق اجرای احکام دادگاه، نسبت به وصول مهریه خود اقدام نماید.

تقسیط مهریه؛ مفهوم و شرایط قانونی

تقسیط مهریه به معنای پرداخت مهریه به صورت اقساطی است. این راهکار زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که زوج توانایی پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد. ماده 11 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی و ماده 277 قانون مدنی، مبنای قانونی تقسیط مهریه هستند. بر اساس این مواد، در صورتی که زوج معسر باشد، یعنی به دلیل عدم کفایت دارایی یا عدم دسترسی به مال خود به طور موقت قادر به تادیه یک جای بدهی خود (مهریه) نباشد، دادگاه می تواند با در نظر گرفتن وضعیت مالی او، حکم به تقسیط مهریه صادر کند.

اعسار از پرداخت مهریه و نقش آن در تقسیط

تعریف اعسار و شرایط احراز آن

اعسار از پرداخت مهریه به معنای ناتوانی مالی زوج در پرداخت یکجای مهریه است. اعسار با افلاس متفاوت است. در افلاس، شخص به طور کلی هیچ مالی برای پرداخت دیون خود ندارد، اما در اعسار، شخص ممکن است اموالی داشته باشد، اما این اموال برای پرداخت یکجای بدهی او کافی نباشد یا فعلاً به آنها دسترسی نداشته باشد.

برای احراز اعسار، دادگاه به وضعیت مالی زوج، میزان درآمد، اموال و دارایی های او توجه می کند. بر اساس ماده 6 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، معسر کسی است که به دلیل نداشتن مالی به جز مستثنیات دین، قادر به تادیه دیون خود نباشد.

مدارک و مستندات لازم برای اثبات اعسار

زوج برای اثبات اعسار خود باید مدارک و مستنداتی به دادگاه ارائه دهد که نشان دهنده عدم توانایی مالی او در پرداخت یکجای مهریه باشد. این مدارک می تواند شامل استشهادیه محلی، صورت اموال و دارایی ها، گردش حساب های بانکی، فیش حقوقی، قراردادهای کاری و هرگونه سندی باشد که وضعیت مالی زوج را نشان دهد. استشهادیه باید مطابق ماده 9 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی تنظیم گردد.

نقش دادگاه در تشخیص اعسار و تقسیط مهریه

دادگاه پس از بررسی مدارک و مستندات ارائه شده توسط زوج و همچنین بررسی وضعیت مالی زوجه، در خصوص اعسار زوج تصمیم گیری می کند. در صورت احراز اعسار، دادگاه با توجه به ماده 11 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، با در نظر گرفتن وضعیت مالی زوج و زوجه و شرایط زندگی آنها، میزان اقساط و نحوه پرداخت آن را تعیین می کند. دادگاه در تعیین اقساط باید به گونه ای عمل کند که زوج توانایی پرداخت آن را داشته باشد و در عین حال، حقوق زوجه نیز تضییع نشود. برای اطلاع کامل درباره مطالبه مهریه و قوانین دادگاه ها مقاله «مطالبه مهریه از طریق دادگاه» را مطالعه کنید.

شرایط و دلایل برای اعتراض زوج به تقسیط مهریه

حق زوج برای اعتراض به تقسیط مهریه

زوج این حق را دارد که در صورت عدم موافقت با میزان اقساط تعیین شده توسط دادگاه یا شرایط پرداخت آن، به حکم تقسیط مهریه اعتراض کند. این حق بر مبنای اصل تساوی اصحاب دعوا در قانون آیین دادرسی مدنی است.

دلایل و جهات قانونی برای اعتراض به تقسیط

زوج می تواند به دلایل مختلفی به حکم تقسیط مهریه اعتراض کند. برخی از این دلایل عبارتند از:

• عدم تناسب اقساط با وضعیت مالی زوج: اگر اقساط تعیین شده توسط دادگاه با وضعیت مالی زوج همخوانی نداشته باشد و پرداخت آن برای زوج دشوار باشد، زوج می تواند به این موضوع اعتراض کند.
• عدم رعایت شرایط قانونی در تعیین اقساط: اگر دادگاه در تعیین اقساط، شرایط قانونی مقرر در ماده 11 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی را رعایت نکرده باشد، زوج می تواند به این موضوع اعتراض کند. برای مثال، اگر دادگاه بدون در نظر گرفتن وضعیت زندگی زوجه، اقساط بسیار کمی تعیین کرده باشد، زوج می تواند به این موضوع اعتراض کند.
• تغییر وضعیت مالی زوج پس از صدور حکم تقسیط: اگر وضعیت مالی زوج پس از صدور حکم تقسیط بهبود یافته باشد، زوجه می تواند درخواست تعدیل اقساط را به دادگاه ارائه دهد. به همین ترتیب، اگر وضعیت مالی زوج بدتر شده باشد، وی نیز می تواند با ارائه مدارک و مستندات جدید، تقاضای تعدیل اقساط یا حتی توقف اجرای حکم تقسیط را داشته باشد. در صورت عدم موافقت دادگاه با درخواست تعدیل، حق اعتراض به رای مهریه برای زوج محفوظ است.

تاثیر تعدیل اقساط مهریه بر حق اعتراض زوج

همانطور که گفته شد، امکان تعدیل اقساط مهریه با توجه به تغییرات شرایط اقتصادی و وضعیت مالی زوج یا زوجه وجود دارد. ماده 11 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی به این موضوع اشاره دارد. تعدیل اقساط می تواند به درخواست زوج یا زوجه و با ارائه مدارک و مستندات جدید به دادگاه صورت گیرد. اگر دادگاه با درخواست تعدیل موافقت کند، حکم جدیدی صادر می شود و اقساط جدید جایگزین اقساط قبلی می شود. در این صورت، زوج می تواند به حکم جدید نیز اعتراض کند.

نحوه اعتراض به تقسیط مهریه توسط زوج

مرجع صالح برای رسیدگی به اعتراض

مرجع صالح برای رسیدگی به اعتراض زوج به تقسیط مهریه، دادگاه تجدیدنظر استان است. زوج باید دادخواست تجدیدنظرخواهی خود را به دادگاه صادر کننده حکم تقسیط تقدیم کند. در صورت نیاز به مشاوره به صفحه وکیل تجدید نظر مراجعه کنید.

مهلت قانونی برای اعتراض به تقسیط

مهلت قانونی برای اعتراض به حکم تقسیط مهریه، 20 روز از تاریخ ابلاغ حکم به زوج است. اگر زوج در ایران اقامت داشته باشد، این مهلت 20 روز و اگر در خارج از کشور اقامت داشته باشد، دو ماه از تاریخ ابلاغ خواهد بود. این مهلت ها بر اساس مواد 336 و 339 قانون آیین دادرسی مدنی تعیین شده اند.

نحوه تنظیم و تقدیم دادخواست تجدید نظرخواهی

زوج برای اعتراض به حکم تقسیط مهریه باید دادخواست تجدیدنظرخواهی تنظیم کند. در این دادخواست باید مشخصات کامل زوج و زوجه، مشخصات حکم مورد اعتراض، دلایل و جهات اعتراض و خواسته تجدیدنظرخواه قید شود. همچنین، زوج باید مدارک و مستنداتی که ادعای او را اثبات می کند، به دادخواست ضمیمه کند. پس از تنظیم دادخواست، زوج باید آن را به همراه مدارک و مستندات به دادگاه صادر کننده حکم تقسیط تقدیم کند. دادگاه پس از بررسی پرونده، آن را به دادگاه تجدیدنظر استان ارسال می کند. وکیل تجدید نظر می تواند در تنظیم دادخواست و دفاع از حقوق زوج در دادگاه تجدیدنظر به او کمک کند.

نکات کلیدی و رویه قضایی در اعتراض به تقسیط مهریه

نکات مهم در تنظیم لایحه دفاعیه

در مرحله تجدیدنظرخواهی، زوج باید لایحه دفاعیه خود را به دادگاه ارائه دهد. در این لایحه، زوج باید به طور کامل و مستدل، دلایل و جهات اعتراض خود به حکم تقسیط مهریه را بیان کند. استفاده از قوانین و مقررات مرتبط، آرای وحدت رویه و نظرات حقوقدانان می تواند به استحکام لایحه دفاعیه کمک کند. همچنین، ارائه مستندات قوی برای اثبات ادعای زوج، نقش مهمی در متقاعد کردن دادگاه دارد.

بررسی آرای وحدت رویه مرتبط با تقسیط مهریه

آرای وحدت رویه دیوان عالی کشور نقش مهمی در ایجاد رویه قضایی واحد در موضوعات مختلف حقوقی، از جمله تقسیط مهریه، دارند. یکی از آرای وحدت رویه مرتبط با این موضوع، رای وحدت رویه شماره 722 مورخ 1390/10/13 است. این رای مقرر می دارد که برای تقسیط مهریه، احراز اعسار زوج ضروری است و دادگاه ها نمی توانند بدون احراز اعسار، حکم به تقسیط مهریه صادر کنند. بررسی و استناد به این آرا می تواند در دفاع از حقوق زوج در دادگاه تجدیدنظر موثر باشد.

تحلیل رویه قضایی در خصوص اعتراض به تقسیط

بررسی آرای صادره توسط دادگاه ها در خصوص اعتراض به تقسیط مهریه، نشان می دهد که رویه قضایی در این زمینه به سمت حمایت از حقوق زوجینی است که واقعاً توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارند. با این حال، دادگاه ها در بررسی ادعای اعسار زوج سختگیری می کنند و صرف ادعای اعسار برای تقسیط مهریه کافی نیست. زوج باید با ارائه مدارک و مستندات معتبر، ناتوانی مالی خود را به دادگاه اثبات کند.

نتیجه گیری و جمع بندی

تقسیط مهریه راهکاری قانونی برای حمایت از زوجینی است که توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارند. با این حال، این موضوع می تواند مورد اعتراض زوج قرار گیرد. زوج می تواند به دلیل عدم تناسب اقساط با وضعیت مالی اش، عدم رعایت شرایط قانونی در تعیین اقساط و یا تغییر وضعیت مالی خود پس از صدور حکم، به تقسیط مهریه اعتراض کند. برای اعتراض، زوج باید در مهلت قانونی 20 روزه، دادخواست تجدیدنظرخواهی خود را به همراه مدارک و مستندات به دادگاه صادر کننده حکم تقدیم کند. در نهایت، دادگاه تجدیدنظر استان با بررسی پرونده و لایحه دفاعیه زوج، تصمیم نهایی را در خصوص اعتراض به تقسیط مهریه اتخاذ خواهد کرد. توصیه می شود در این موارد از راهنمایی های یک وکیل مهریه مجرب بهره مند شوید.

سوالات متداول

اگر اقساط مهریه پرداخت نشود چه اتفاقی می افتد؟ 

در صورت عدم پرداخت اقساط مهریه، زوجه می تواند از طریق اجرای احکام دادگاه، نسبت به توقیف اموال زوج بابت مهریه و وصول طلب خود اقدام کند.

آیا می توان به جای مهریه، مالی را به زوجه واگذار کرد؟ 

بله، با توافق زوجین می توان به جای پرداخت مهریه، مالی را به زوجه واگذار کرد که به آن تهاتر مهریه گفته می شود.

آیا زندان برای عدم پرداخت مهریه همچنان وجود دارد؟ 

با تصویب قانون جدید نحوه اجرای محکومیت های مالی، آیا مهریه زندان دارد همچنان یکی از سوالات متداول است. در پاسخ باید گفت که در حال حاضر، صرفاً به دلیل عدم پرداخت مهریه، زوج زندانی نمی شود، مگر اینکه زوج از پرداخت اقساط تعیین شده توسط دادگاه، با وجود تمکن مالی، خودداری کند که در این صورت به درخواست زوجه ممکن است تا زمان پرداخت جلب شود. (ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی)

آیا در صورت فوت زوج، باز هم امکان تقسیط مهریه وجود دارد؟ 

بله، در صورت فوت زوج، ورثه او می توانند با ارائه مدارک و مستندات، تقاضای تقسیط مهریه را از دادگاه داشته باشند و برای مطالبه مهریه از ماترک همسر فوت شده اقدام کنند.

آیا زوجه می تواند در دوران عقد، تقاضای تقسیط مهریه کند؟ 

خیر، زوجه نمی تواند در دوران عقد، تقاضای تقسیط مهریه کند. تقسیط مهریه فقط در صورتی امکان پذیر است که زوج توانایی پرداخت یکجای آن را نداشته باشد.

آیا برای اعتراض به تقسیط مهریه، حتماً باید وکیل گرفت؟ 

خیر، الزامی به گرفتن وکیل نیست، اما با توجه به پیچیدگی های مسائل حقوقی، توصیه می شود از وکیل مهریه مجرب برای پیگیری پرونده استفاده شود.

آیا امکان صلح و سازش در خصوص تقسیط مهریه وجود دارد؟ 

بله، زوجین می توانند در هر مرحله از دادرسی، در خصوص نحوه پرداخت مهریه با یکدیگر صلح و سازش کنند.

آیا می توان به جای دادخواست تجدیدنظر، درخواست اعاده دادرسی داد؟ 

در صورتی که شرایط اعاده دادرسی (ماده 426 قانون آیین دادرسی مدنی) وجود داشته باشد، می توان به جای تجدیدنظرخواهی، درخواست اعاده دادرسی داد.

آیا تقسیط مهریه مانع از ممنوع الخروج شدن زوج می شود؟ 

خیر، تقسیط مهریه به تنهایی مانع از ممنوع الخروج شدن زوج نمی شود. اگر زوجه درخواست ممنوع الخروجی زوج بابت مهریه را به اجرای ثبت یا دادگاه ارائه دهد، این درخواست بررسی و در صورت موافقت، زوج ممنوع الخروج خواهد شد.

آیا امکان توقیف حقوق زوج برای پرداخت اقساط مهریه وجود دارد؟ 

بله، در صورتی که زوج کارمند باشد، زوجه می تواند از طریق اجرای احکام دادگاه، تا سقف یک چهارم حقوق زوج (در صورت نداشتن فرزند) و یک سوم حقوق (در صورت داشتن فرزند) را برای پرداخت اقساط مهریه توقیف کند.(ماده 96 قانون اجرای احکام مدنی)